Onze taal is heel rijk, maar slaagt er niet altijd in om bepaalde zaken precies onder woorden te brengen. Woorden schieten tekort, zegt men dan wel eens. Of er bestaat gewoon domweg nog geen woord voor, natuurlijk. Taal evolueert constant. Elk jaar worden er nieuwe woorden opgenomen in de Dikke Van Dale.

Soms zijn deze nieuwe woorden bewuste pogingen om een nieuw fenomeen te benoemen (denk maar aan hoestschaamte, kuchscherm, knuffelcontact, en talloze samenstellingen met het woord corona. Nieuwe termen borrelen vaak als vanzelf naar boven en werden al een tijdje gebruikt binnen een bepaalde groep of milieu (ewa drerrie!).

Sommige van deze woorden komen wat gekunsteld over, anderen worden al snel vergeten (woord van het jaar 2007, iemand?) Hint:

Maar sommige vondsten zijn echt goed en worden hopelijk gemeengoed in onze taal (Frietchinees – 2013, gamen 2003).

Rob Walker wijdt er in zijn nieuwsbrief The Art of Noticing een vaste rubriek aan, de Dictionary of Missing Words. Hij nodigt lezers zelf uit om concepten, situaties of gevoelens te beschrijven die velen wel zullen herkennen, maar waar geen woord voor bestaat. Daar blijft het jammer genoeg bij: men wijst naar iets wat zou moeten benoemd worden, maar waagt het zelden daar een woord voor te verzinnen. Jammer?

De kans dat zo’n zelf verzonnen woord ooit standaardtaal wordt is misschien vrij klein. Het heeft veel te maken met gebruik: een nieuw woord dat wijd en zijd ingang vindt, zal al gauw standaardtaal worden, net zoals heel specifieke termen die sterk verbonden zijn met een georganiseerde activiteit (zeg maar: vakjargon).

Of de term wordt uitgedragen door een bekend iemand. Wat dat betreft komt niemand nog maar aan de knieën van de bekende influencer William Shakespeare, in zijn eentje verantwoordelijk voor de introductie van 422 (sommige bronnen spreken van 1700 woorden, al zal WS veel woorden die al in gebruik waren gewoon als eerste hebben neergeschreven) nieuwe woorden in de Engelse taal, zoals vulnerable, traditional en successful.

Ik zou al blij zijn mocht ik ooit één of twee woorden kunnen in het leven roepen die uiteindelijk in het woordenboek terecht komen. Een woord dat zo’n niet eerder benoemd gevoel dekt, bijvoorbeeld. Of een goede vertaling voor een woord dat in een andere taal zoveel betekenis heeft, dat vertalers met hun handen in het haar zitten. Denk maar aan karoshi, de Japanse term term voor ‘overlijden door overwerk’, Treppenwitz, een grap of gevatte reactie die je te laat te binnen schiet om nog te kunnen gebruiken in de oorspronkelijke situatie, of kalsarikännit, een Fins woord dat zoveel betekent als ‘het gevoel thuis te zullen blijven om in je onderbroek bier te drinken, zonder de bedoeling om uit te gaan’.

Zo bestaan er ook woorden in het Vlaams, die zelfs in Nederland de wenkbrauwen de hoogte in doen gaan. Goesting, bijvoorbeeld, ooit verkozen tot mooiste Vlaams woord. Of omgekeerd, woorden zoals pinnen, die in Vlaanderen amper bekend zijn en in Nederland courant gebruikt worden.

De website Vlaamswoordenboek.be doet een verdienstelijke poging om de Vlamingen en de Nederlanders wat dichter bij elkaar te brengen op taalkundig gebied, door dergelijke woorden te vertalen. Dit brainchild van Mad Scientist Anthony Liekens wordt overgedragen aan andere beheerders, dus we mogen verwachten dat de site nog een tijdje blijft bestaan. Neem zeker een kijkje als je je afvraagt wat abjaar betekent, of sweens.

Waar ik een woord voor zou willen verzinnen?

Wat dacht je van het gevoel waar je mee blijft zitten nadat je je helemaal hebt klaargemaakt om te niezen, maar er uiteindelijk geen nies komt?

Mijn voorstel:

Nieds

Gebruik jij woorden die nog niet in het woordenboek staan, maar daar best in zouden mogen?

Ken je een situatie of gevoel waar iemand eigenlijk een woord voor zou moeten verzinnen?

Of eentje dat onvertaalbaar is van of naar het Vlaams, het Nederlands?

Laat het weten! Misschien maken we er samen ooit standaardtaal van.